Çrregullimet e artikulimit (dislalia)
Kur tingujt nuk shqiptohen saktë dhe të folurit nuk kuptohet: terapi për shqiptim të qartë.
Çrregullimi i artikulimit - i njohur edhe si dislali - është vështirësia në shqiptimin e saktë të tingujve. Fëmija mund të ketë fjalor të mirë dhe fjali të plota, por tingujt e caktuar i shqiptohen gabim, i zëvendëson me të tjerë, ose i lë jashtë fjalës.
Në shqip, tingujt që sjellin më shpesh vështirësi janë R dhe RR, pastaj L dhe LL, S, Z, C, Ç, SH, ZH, si edhe TH dhe DH. Tingujt K dhe G ndonjëherë zëvendësohen me T dhe D.
Çfarë vërejnë prindërit
- Fëmija zëvendëson një tingull me një tjetër, për shembull R me L.
- Tingulli lihet jashtë fjalës.
- Tingulli shqiptohet i shtrembëruar, jo si tek të tjerët.
- Familja e kupton, por mësuesja apo shokët e kanë të vështirë.
- Fëmija shmang fjalët që përmbajnë një tingull të caktuar.
- Fëmija tërhiqet nga bisedat me persona të panjohur.
- Në shkollë shfaqen gabime shkrimi që pasqyrojnë shqiptimin.
Kur duhet të shqetësohemi për artikulimin
Tingujt nuk fitohen të gjithë në të njëjtën kohë. Disa vijnë të parët, të tjerët - dhe R e RR janë ndër ata - vijnë më vonë në zhvillim. Për këtë arsye një shqiptim i papërsosur në moshë të vogël nuk është automatikisht shqetësues.
Vlerësimi ka kuptim kur të folurit e fëmijës nuk kuptohet nga persona jashtë familjes, kur fëmija ka nisur shkollën dhe tingujt mangojnë, ose kur fëmija po e vuan situatën, po shmang të folurit, po tërhiqet, po hesht.
Mosha e saktë në të cilën duhet të pritet secili tingull varet nga zhvillimi i secilit fëmijë. Ky është një nga faktet konkrete që jep vlerësimi.
Si bëhet vlerësimi
Vlerësimi përcakton pikë për pikë: cilët tingëj mangojnë, si shqiptohen gabim, dhe në çfarë pozicioni të fjalës - në fillim, në mes, apo në fund. Një tingull mund të dalë mirë i veçuar dhe të prishet brenda fjalës.
Kontrollohet edhe aparati artikulator - buzët, gjuha, qiellza - dhe lëvizshmëria e tij, sepse ndonjëherë shkaku është strukturor. Dëgjimi shikohet gjithashtu, sepse tingulli që nuk dëgjohet saktë nuk shqiptohet saktë.
Si zhvillohet terapia
Puna me një tingull ndjek një radhë të përcaktuar: së pari fëmija mëson të prodhojë tingullin të veçuar, pastaj në rrokje, pastaj në fjalë, pastaj në fjali, dhe së fundi në bisedën e lirë. Hapi i fundit është më i rëndësishmi dhe shpesh më i gjatë - një tingull i mësuar në ushtrim, por i papërdorur në bisedë, nuk është punë e përfunduar.
Radha e tingujve nuk zgjidhet rastësisht: nisemi nga ato që fëmija i ka më afër, sepse suksesi i parë ndërton gatishmërinë për punën e mëtejshme.
Roli i prindit
Ushtrimi i shkurtër dhe i shpeshtë në shtëpi vlen më shumë sesa një seancë e gjatë njëherë në javë. Prindi merr ushtrime konkrete dhe, po aq e rëndësishme, udhëzim se si të korrigjojë pa e bërë fëmijën të ndrojtur.
Një rregull praktik: nuk korrigjohet çdo fjalë. Korrigjimi i pandërprerë e mbyll fëmijën dhe e bën të folurit burim ankthi.
Pyetje të shpeshta
- Kur duhet të shqiptohet tingulli R dhe RR?
- R dhe RR janë ndër tingujt që fitohen më vonë në zhvillimin e të folurit, dhe mosha e pritur ndryshon nga fëmija në fëmijë. Për këtë arsye përgjigjja e saktë për fëmijën tuaj vjen pas vlerësimit, e jo nga një tabelë e përgjithshme.
- A i kalojnë vetë problemet e shqiptimit?
- Një pjesë e tyre kalojnë me zhvillimin. Të tjerat mbeten dhe stabilizohen si zakon, dhe pastaj kërkojnë punë më të gjatë. Vlerësimi është mënyra për të dalluar rastin e parë nga i dyti.
- A ndikon shqiptimi në lexim dhe shkrim?
- Mund të ndikojë. Kur fëmija nuk i dallon apo nuk i prodhon saktë tingujt, kjo shpesh reflektohet në shkrim, veçanërisht në klasat e para. Për këtë arsye shqiptimi nuk është vetëm çështje estetike e të folurit.
Hapi i parë është një bisedë.
Rezervoni konsultën e parë ose shkruani për të pyetur. Përgjigjemi në WhatsApp dhe me telefon.